७ नोव्हेंबर १८८८ रोजी जन्मलेले डॉ. चंद्रशेखर व्यंकट रामन (सी. व्ही. रामन) हे भारताच्या वैज्ञानिक प्रगतीचे मुख्य शिल्पकार आणि जागतिक पटलावर भारताची मान उंचावणारे महान शास्त्रज्ञ आहेत. बालपणापासूनच अत्यंत कुशाग्र बुद्धिमत्ता लाभलेल्या डॉ. रामन यांनी भौतिकशास्त्र विषयात स्वतःला पूर्णपणे झोकून दिले. त्यांनी विज्ञानाच्या क्षेत्रात लावलेला 'रामन इफेक्ट' (Raman Effect) हा शोध भारतीय संशोधन जगतातील सुवर्णपान ठरला.
२८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी त्यांनी लावलेल्या या क्रांतिकारी शोधाद्वारे प्रकाशाचे विकिरण (Scattering of Light) आणि वस्तूच्या रेणवीय रचनेचा परस्परसंबंध स्पष्ट झाला. या अभूतपूर्व कामगिरीसाठी त्यांना १९३० मध्ये भौतिकशास्त्रातील प्रतिष्ठित नोबेल पारितोषिक देऊन सन्मानित करण्यात आले. विज्ञानातील नोबेल मिळवणारे ते पहिले आशियाई शास्त्रज्ञ ठरले.

 त्यांच्या या महान शोधाच्या स्मरणार्थ दरवर्षी २८ फेब्रुवारी हा दिवस भारतात 'राष्ट्रीय विज्ञान दिवस' म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.

डॉ. रामन यांच्या या अफाट योगदानाची दखल घेऊन भारत सरकारने १९५४ मध्ये त्यांना देशोन्नतीचा सर्वोच्च 'भारतरत्न' पुरस्कार प्रदान केला. केवळ प्रयोगशाळेपुरते मर्यादित न राहता त्यांनी देशातील तरुण पिढीला संशोधनाची आवड निर्माण करण्यासाठी नेहमीच प्रेरित केले. रामन रिसर्च इन्स्टिट्यूटची स्थापना करून त्यांनी वैज्ञानिक संशोधनाची एक समृद्ध परंपरा निर्माण केली. त्यांचा जीवनप्रवास, निष्ठा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन आजच्या युवा पिढीसाठी सदैव प्रेरणादायी आणि मार्गदर्शक राहील.

▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

◼️७ नोव्हेंबर हा वर्षातील ३११ वा (लीप वर्षात ३१२ वा) दिवस आहे. या दिवसाशी संबंधित प्रमुख राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या घटना, जयंती आणि पुण्यतिथी खालीलप्रमाणे :

◼️विशेष दिवस व दिनविशेष
 * विद्यार्थी दिवस (महाराष्ट्र): भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी सातारच्या गव्हर्नमेंट हायस्कूलमध्ये (आताचे प्रतापसिंह हायस्कूल) १ लीच्या वर्गात प्रवेश घेतला होता. या ऐतिहासिक घटनेचे स्मरण म्हणून महाराष्ट्रात ७ नोव्हेंबर हा दिवस 'विद्यार्थी दिवस' म्हणून साजरा केला जातो.
 * कर्करोग जागरुकता दिवस (राष्ट्रीय): भारतामध्ये कर्करोगाविषयी जनजागृती करण्यासाठी आणि कर्करोगाचे लवकर निदान होण्याच्या महत्त्वावर भर देण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.
 * शिशू संरक्षण दिवस (Infant Protection Day): नवजात बालकांचे आरोग्य, सुरक्षा आणि त्यांचे संगोपन याविषयी जनजागृती करण्यासाठी हा दिवस साजरा होतो.

◼️प्रमुख जयंती (जन्म)
 * १८८८ - डॉ. सी. व्ही. रामन (सर चंद्रशेखर व्यंकट रामन): भौतिकशास्त्रातील 'रामन इफेक्ट'च्या (Raman Effect) शोधासाठी १९३० चे नोबेल पारितोषिक मिळवणारे थोर भारतीय शास्त्रज्ञ आणि भारतरत्न पुरस्कारार्थी.
 * १९५४ - कमल हासन: प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते.
 * १९०० - एन. व्ही. गाडगीळ (नरहर विष्णू गाडगीळ): प्रसिद्ध मराठी लेखक, स्वातंत्र्यसैनिक व पंजाबचे माजी राज्यपाल.
 * १८६७ - माद्रि क्यूरी (मॅडम क्युरी): दोन वेगवेगळ्या विज्ञानाच्या क्षेत्रांत (भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र) नोबेल पारितोषिक मिळवणाऱ्या पहिल्या महिला शास्त्रज्ञ.

◼️प्रमुख पुण्यतिथी (स्मृती)
 * २००० - सी. सुब्रह्मण्यम: भारतातील हरित क्रांतीचे प्रमुख शिल्पकार व भारताचे माजी अन्न आणि कृषी मंत्री (भारतरत्न).
 * १९९८ - हॅरी गोपाळराव देशपांडे: प्रसिद्ध मराठी लेखक व विचारवंत.
 * १९६२ - एलेनोर रुझवेल्ट: अमेरिकेच्या माजी पहिल्या महिला (First Lady), मानवाधिकार कार्यकर्त्या आणि मुत्सद्दी.

◼️ऐतिहासिक घटना
 * १९१७ - ऑक्टोबर क्रांती (रशिया): रशियामध्ये व्लादिमिर लेनिन यांच्या नेतृत्वाखाली बोल्शेविक क्रांती यशस्वी झाली आणि सोव्हिएत युनियनच्या (USSR) स्थापनेची पायाभरणी झाली.
 * १९५१ - फर्ग्युसन कॉलेज क्रीडांगण घटना: पुण्यातील ऐतिहासिक फर्ग्युसन कॉलेजच्या मैदानावर अखिल भारतीय तंत्रज्ञान परिषद भरवण्यात आली होती.
 * १९९६ - मरणोत्तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पदक: कोलंबो विद्यापीठाकडून विशेष सन्मान जाहीर करण्यात आला होता.