वर्गीस कुरियन: भारतातील धवल क्रांतीचे शिल्पकार आणि अमूलचे जनक
schedule09 Sep 26 person by visibility 162 categoryसामाजिक
भारतीय कृषी आणि सहकारी क्षेत्राच्या इतिहासात डॉ. वर्गीस कुरियन यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. भारतातील 'धवल क्रांती'चे (White Revolution) जनक आणि जगप्रसिद्ध 'अमूल' (AMUL) ब्रँडचे संस्थापक म्हणून त्यांची ओळख संपूर्ण जगात आदराचे स्थान राखून आहे. त्यांनी आपल्या दूरदृष्टी आणि अदम्य इच्छाशक्तीच्या बळावर भारताला दूध तुटीच्या देशातून जगातील सर्वाधिक दूध उत्पादक देश बनवण्यात सिंहाचा वाटा उचलला.
१९२१ मध्ये केरळमध्ये जन्मलेले कुरियन यांनी मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगचे शिक्षण पूर्ण केले होते. सुरुवातीला त्यांचा ओघ सरकारी नोकरी आणि इतर क्षेत्रांकडे होता, मात्र १९४६ मध्ये त्यांची नेमणूक गुजरातच्या आणंद येथील एका सरकारी दुग्धशाळेत झाली. तिथे त्यांनी शेतकऱ्यांची पिळवणूक पाहिली. स्थानिक दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना त्यांच्या कष्टाचा योग्य मोबदला मिळत नव्हता आणि मध्यस्थ दलाल नफा खात होते. यावर तोडगा काढण्यासाठी त्यांनी त्रिभुवनदास पटेल यांच्या सोबतीने शेतकऱ्यांना एकत्र करून 'खेरा डिस्ट्रिक्ट को-ऑपरेटिव्ह मिल्क प्रोड्युसर्स युनियन लिमिटेड'ची पायाभरणी केली, ज्याला आपण पुढे 'अमूल' या नावाने ओळखू लागलो.
कुरियन यांनी शेतकऱ्यांना सत्तेचे केंद्र बनवले. त्यांनी सहकारी तत्त्वावर चालणारा असा पॅटर्न उभा केला, जिथे निर्णयप्रक्रियेत थेट शेतकरी मालक बनले. त्यांच्या या यशस्वी प्रयोगामुळे 'ऑपरेशन फ्लड' हा जगातील सर्वात मोठा कृषी विकास कार्यक्रम राबवला गेला, ज्याने भारताला दुग्ध व्यवसायात स्वयंपूर्ण केले.
एक उत्कृष्ट व्यवस्थापक आणि समाजसुधारक असलेले डॉ. कुरियन यांनी केवळ एक ब्रँड निर्माण केला नाही, तर कोट्यवधी ग्रामीण कुटुंबांच्या जीवनात आर्थिक स्थैर्य आणले. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानामुळे भारताला दुधाच्या बाबतीत आत्मनिर्भर बनवणारा हा खराखुरा 'मिल्क मॅन' आजही देशवासीयांच्या स्मरणात अमर आहे.
🟡🟣🟡🟣🟡🟣🟡🟣🟡🟣🟡🟣🟡
◼️महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना (९ सप्टेंबर)
* १५४३: अवघ्या नऊ महिन्यांची असताना मेरी स्टुअर्ट हिची स्कॉटलंडची राणी म्हणून घोषणा करण्यात आली.
* १८५०: कॅलिफोर्निया हे अमेरिकेचे ३१ वे राज्य बनले.
* १९४५: दुसऱ्या महायुद्धात जपानने चीनसमोर शरणागती पत्करली.
* १९९१: ताजिकिस्तान हा देश सोव्हिएत युनियनपासून स्वतंत्र झाला.
* १९९४: मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकरने श्रीलंकेविरुद्ध खेळताना आपल्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.
* २०१२: भारताच्या इस्रो (ISRO) कडून पीएसएलव्ही (PSLV) चे २१ वे यशस्वी प्रक्षेपण पार पडले.
◼️जन्म (९ सप्टेंबर)
* १८२८: लिओ टॉल्स्टॉय – जागतिक प्रसिद्ध रशियन लेखक व तत्त्वज्ञ.
* १८५०: भारतेंदू हरिश्चंद्र – आधुनिक हिंदी साहित्याचे जनक.
* १८९०: कर्नल सँडर्स – जगप्रसिद्ध 'केएफसी' (KFC) चे संस्थापक.
* १९४१: डेनिस रिची – 'सी' (C) प्रोग्रामिंग भाषा आणि युनिक्स ऑपरेटिंग सिस्टमचे निर्माते.
* १९५०: श्रीधर फडके – प्रसिद्ध मराठी गायक आणि संगीतकार.
* १९७४: कॅप्टन विक्रम बत्रा – कारगिल युद्धातील परमवीर चक्र विजेता अमर शहीद भारतीय सैनिक.
◼️मृत्यू (९ सप्टेंबर)
* १९४२: शिरीषकुमार मेहता – नंदुरबारमधील 'भारत छोडो' आंदोलनाचे तरुण स्वातंत्र्यसैनिक (पोलिसांच्या गोलिबारात हुतात्मा).
* १९७६: माओ त्से तुंग – आधुनिक चीनचे शिल्पकार व कम्युनिस्ट नेते.
* २०१२: वर्गीस कुरियन – भारतातील 'धवल क्रांती'चे (White Revolution) जनक आणि अमूल (Amul) चे संस्थापक.
◼️दिनविशेष / जागतिक दिन
* शिक्षणाचे हल्ल्यांपासून संरक्षण करण्यासाठीचा आंतरराष्ट्रीय दिन
* आंतरराष्ट्रीय सुडोकू दिन