मानवाला कायमच अथांग आकाशातील ताऱ्यांचे, ग्रहांचे आणि विश्वाच्या गूढ रूपाचे आकर्षण वाटत आले आहे. याच विज्ञानाची गोडी सामान्यांमध्ये निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी 'जागतिक खगोलशास्त्र दिन' (Astronomy Day) साजरा केला जातो. हा विशेष दिवस वर्षातून दोनदा—वसंत आणि शरद ऋतूमध्ये—पाळला जातो.

उद्देश आणि पार्श्वभूमी
या दिवसाची सुरुवात १९७३ मध्ये कॅलिफोर्नियामध्ये झाली. खगोलशास्त्र केवळ वैज्ञानिक वा संशोधकांपुरते मर्यादित न राहता, सर्वसामान्यांना त्याचा आनंद घेता यावा हा यामागचा मुख्य उद्देश होता. "तारे सर्वांसाठी" (Astronomy for Everyone) या मूळ संकल्पनेवर हा दिवस आधारित आहे.
प्रमुख उपक्रम आणि जनजागृती
या निमित्ताने शाळा, महाविद्यालये आणि विज्ञान क्लबच्या वतीने विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. रात्रीच्या वेळी खुल्या जागेत मोठ्या दुर्बिणी (Telescopes) मांडून नागरिकांना चंद्र, शनीचे वलय, गुरूचे उपग्रह आणि इतर ताऱ्यांचे थेट दर्शन घडवले जाते.

 खगोलशास्त्रज्ञांची व्याख्याने, माहितीपट आणि प्रश्नमंजुषा स्पर्धांच्या माध्यमातून तरुणांमध्ये अंतराळ विज्ञानाविषयी प्रचंड उत्सुकता निर्माण केली जाते.

अथांग विश्वातील आपली जागा समजून घेण्यासाठी आणि निसर्गाचे हे अफाट सौंदर्य अनुभवण्यासाठी खगोलशास्त्राचा अभ्यास प्रेरणादायी ठरतो. हा दिन आपल्याला केवळ ताऱ्यांचीच नव्हे, तर विज्ञानाच्या दृष्टीने विचार करण्याची नवी दिशा देतो.

▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

◼️१९ सप्टेंबर रोजी इतिहासामध्ये घडलेल्या महत्त्वाच्या घटना, जन्म आणि निधन झालेल्या प्रसिद्ध व्यक्तींची माहिती खालीलप्रमाणे :
▪️महत्त्वाच्या घटना (Important Events):
 * १८९३: न्यूझीलंडमध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार मिळाला; असा अधिकार देणारा न्यूझीलंड हा जगातील पहिला देश ठरला.
 * १९५७: अमेरिकेने पहिली भूमिगत अणुबॉम्ब चाचणी ('प्लंबबॉब रेनियर') घेतली.
 * १९८३: सेंट किट्स आणि नेव्हिस देशाला ब्रिटनपासून स्वातंत्र्य मिळाले.
 * १९८२: स्कॉट फॅहलमन यांनी पहिल्यांदाच डिजिटल संवादात :-) (हसरा चेहरा) आणि :-( (नाखूष चेहरा) या इमोटीकॉन्सचा (Emoticons) वापर केला.
 * २०००: सिडनी ऑलिम्पिकमध्ये वेटलिफ्टिंगच्या ६९ किलो वजन गटात भारताच्या कर्नाम मल्लेश्वरी हिने ब्राँझ पदक जिंकले. ऑलिम्पिकमध्ये पदक मिळवणारी ती पहिली भारतीय महिला ठरली.
 * २००७: भारताचा स्फोटक फलंदाज युवराज सिंग याने टी-२० विश्वचषक सामन्यात इंग्लंडविरुद्ध एकाच षटकात ६ षटकार मारण्याचा ऐतिहासिक विक्रम केला.

▪️जन्म (Births):
 * १८६७: पंडित श्रीपाद दामोदर सातवळेकर – प्रसिद्ध चित्रकार, संस्कृत पंडित आणि स्वाध्याय मंडळाचे संस्थापक.
 * १९११: विल्यम गोल्डिंग – नोबेल पुरस्कार विजेते प्रसिद्ध इंग्लिश लेखक (कादंबरीकार - 'लॉर्ड ऑफ द फ्लाईज').
 * १९५८: लकी अली (मक्सूद अली) – प्रसिद्ध भारतीय गायक, अभिनेता आणि गीतकार.
 * १९६५: सुनीता विल्यमन्स – भारतीय-अमेरिकन वंशाच्या प्रसिद्ध अंतराळवीर.
 * १९७७: आकाश चोप्रा – भारताचे माजी क्रिकेटपटू आणि क्रिकेट समालोचक.

▪️निधन (Deaths):
 * १७२६: खंडो बल्लाळ चिटणीस – छत्रपती संभाजी महाराज आणि छत्रपती राजाराम महाराज यांच्याकाळातील अत्यंत विश्वासाची आणि पराक्रमी व्यक्ती/स्वीय सहाय्यक.
 * १९३६: पंडित विष्णू नारायण भातखंडे – भारतीय शास्त्रीय संगीताचे प्रसारक, संशोधक आणि गांधर्व महाविद्यालयाचे एक संस्थापक.
 * २००२: प्रिया तेंडुलकर – मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी क्षेत्रातील प्रसिद्ध अभिनेत्री.
 * २००४: दमयंती जोशी – सुप्रसिद्ध कथ्थक नृत्यांगना (पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित).
 * २००७: दत्ता डावजेकर (दत्तू डावजेकर) – प्रसिद्ध मराठी चित्रपट संगीतकार आणि भावगीतकार.

◼️१९ सप्टेंबर रोजी पाळले जाणारे महत्त्वाचे जागतिक आणि आंतरराष्ट्रीय दिनविशेष खालीलप्रमाणे :

 * इंटरनॅशनल टॉॉक लाईक अ पायरॅट डे (International Talk Like a Pirate Day): हा दिवस जगभरात एक मजेशीर आणि विनोदी दिन म्हणून साजरा केला जातो, ज्यामध्ये समुद्री चाच्यांसारखी (Pirates) भाषा वापरून संवाद साधला जातो.
 * आंतरराष्ट्रीय किनारा स्वच्छता दिन (International Coastal Cleanup Day): दरवर्षी सप्टेंबर महिन्यातील तिसऱ्या शनिवारी हा दिवस पाळला जातो. समुद्रकिनारे आणि जलस्त्रोत प्लॅस्टिक व कचऱ्यापासून मुक्त करण्यासाठी जनजागृती व स्वच्छता मोहीम राबवली जाते.
 * आंतरराष्ट्रीय रेड पांडा दिन (International Red Panda Day): सप्टेंबरच्या तिसऱ्या शनिवारी हा दिवस पाळला जातो. संकटग्रस्त लाल पांडा (Red Panda) प्राण्याचे संरक्षण आणि त्याच्या संवर्धनाविषयी लोकांमध्ये जनजागृती निर्माण करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.
 * सॉफ्टवेअर फ्रीडम डे (Software Freedom Day): मुक्त आणि ओपन-सोर्स सॉफ्टवेअरबद्दल (Open Source Software) जगभरात जनजागृती करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.