दुसऱ्या महायुद्धानंतर जगामध्ये निर्माण झालेली अस्थिरता आणि सोव्हिएत युनियनच्या वाढत्या प्रभावाला रोखण्यासाठी ४ एप्रिल १९४९ रोजी 'उत्तर अटलांटिक करारावर' स्वाक्षरी करण्यात आली. या करारातूनच नाटो (North Atlantic Treaty Organization) या शक्तिशाली लष्करी संघटनेचा जन्म झाला. वॉशिंग्टन डी.सी. येथे झालेल्या या ऐतिहासिक करारामध्ये अमेरिका, कॅनडा आणि ब्रिटनसह १२ संस्थापक देशांचा समावेश होता. आज ही संघटना ३२ सदस्य देशांपर्यंत विस्तारली असून जागतिक राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

नाटोच्या कार्यप्रणालीचा सर्वात महत्त्वाचा आधार म्हणजे या करारातील 'अनुच्छेद ५' (Article 5). या नियमानुसार, कोणत्याही एका सदस्य देशावर झालेला सशस्त्र हल्ला हा सर्व सदस्य देशांवरील हल्ला मानला जातो. अशा परिस्थितीत सर्व सदस्य देश एकत्रितपणे त्या संकटाचा प्रतिकार करतात. सामूहिक स्वसंरक्षण (Collective Defense) हे या संघटनेचे मुख्य सूत्र आहे. शीतयुद्धाच्या काळात युरोपचे संरक्षण करणे हे नाटोचे प्राथमिक उद्दिष्ट होते, मात्र बदलत्या काळानुसार या संघटनेने दहशतवाद, सायबर हल्ले आणि जागतिक संघर्षांमध्येही आपले कार्यक्षेत्र विस्तारले आहे.

बेल्जियममधील ब्रुसेल्स येथे मुख्यालय असलेली ही संघटना केवळ लष्करीच नव्हे, तर राजकीय सहकार्याचेही एक मोठे माध्यम आहे. लोकशाही मूल्यांचे जतन करणे आणि सदस्य देशांमधील वाद शांततापूर्ण मार्गाने सोडवणे याला नाटो प्राधान्य देते.

 रशिया-युक्रेन युद्धामुळे अलीकडच्या काळात नाटोचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले असून, जागतिक शांतता आणि संरक्षणाच्या दृष्टीने ही संघटना आजही जगातील सर्वात प्रभावी युती मानली जाते.

🔲🔲🔲🔲🔲🔲🔲🔲🔲

🟠 4 एप्रिल दिनविशेष

◼️महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
 * १८८९ (माखनलाल चतुर्वेदी जन्म): प्रख्यात हिंदी कवी, लेखक आणि पत्रकार माखनलाल चतुर्वेदी यांचा जन्म झाला. त्यांना 'एक भारतीय आत्मा' म्हणून ओळखले जाते.
 * १९०५ (कांगडा भूकंप): हिमाचल प्रदेशातील कांगडा खोऱ्यात भीषण भूकंप झाला होता, ज्यामध्ये २०,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला होता.
 * १९४९ (नाटोची स्थापना): उत्तर अटलांटिक करारावर स्वाक्षरी करून नाटो (NATO) या लष्करी संघटनेची स्थापना करण्यात आली.
 * १९६८ (मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर यांची हत्या): अमेरिकन नागरी हक्क चळवळीचे नेते मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर यांची टेनेसीमधील मेम्फिस येथे गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली.
 * १९७५ (मायक्रोसॉफ्टची स्थापना): बिल गेट्स आणि पॉल ॲलन यांनी मायक्रोसॉफ्ट (Microsoft) कंपनीची स्थापना केली.
 * १९७९ (झुल्फिकार अली भुट्टो यांना फाशी): पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान झुल्फिकार अली भुट्टो यांना फाशी देण्यात आली होती.

◼️प्रमुख जन्म
 * १९४९ (परवीन बाबी): बॉलिवूडमधील दिग्गज अभिनेत्री परवीन बाबी यांचा जन्म झाला.
 * १९७२ (लिसा रे): भारतीय-कॅनेडियन अभिनेत्री आणि मॉडेल लिसा रे यांचा जन्म.

◼️प्रमुख मृत्यू
 * १९९५ (हंसा मेहता): भारतीय समाजसुधारक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि लेखिका हंसा मेहता यांचे निधन.

◼️आजचा पंचांग (४ एप्रिल २०२६)
 * तिथी: चैत्र शुद्ध सप्तमी
 * नक्षत्र: पुनर्वसू
 * योग: सौभाग्य
 * करण: वणिज