भारतीय इतिहासात एका आदर्श आणि लोककल्याणकारी राजाचे नाव घ्यायचे झाले, तर श्रीमंत सयाजीराव गायकवाड यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. केवळ एक सत्ताधीश नव्हे, तर एक महान समाजसुधारक, शिक्षणप्रेमी आणि दूरदृष्टी असलेले पाठीराखे म्हणून त्यांची ओळख जगभर आहे.

 १७ मार्च १८६३ रोजी जन्मलेल्या या राजाने आपल्या कर्तृत्वाने बडोदा संस्थानाला आधुनिकतेची जोड दिली.
सयाजीराव महाराजांचे सर्वात मोठे कार्य म्हणजे त्यांनी आपल्या संस्थानात दिलेला शिक्षणाचा वारसा. १८९३ मध्ये त्यांनी प्राथमिक शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला, जो त्या काळात संपूर्ण भारतासाठी एक आदर्श होता. केवळ शिक्षणच नाही, तर ग्रंथालयांची चळवळ उभी करून त्यांनी 'गाव तिथे वाचनालय' ही संकल्पना राबवली.

समाजसुधारणेच्या बाबतीत सयाजीराव अत्यंत पुरोगामी होते. त्यांनी अस्पृश्यता निवारण, स्त्री शिक्षण, विधवा विवाह आणि बालविवाह बंदी यांसारख्या विषयांवर प्रत्यक्ष कृती केली. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांमधील प्रज्ञा ओळखून त्यांना उच्च शिक्षणासाठी परदेशी पाठवण्याचे ऐतिहासिक कार्य सयाजीरावांनीच केले. तसेच, महात्मा जोतिराव फुले यांच्या कार्याचा गौरव करून त्यांना 'महात्मा' ही पदवी बहाल करण्यातही त्यांचा मोलाचा वाटा होता. शेती, उद्योग आणि कला क्षेत्राला त्यांनी दिलेले प्रोत्साहन आजही बडोद्याच्या वैभवातून दिसून येते. खऱ्या अर्थाने, सयाजीराव गायकवाड हे 'प्रजाहितदक्ष' राजाचे जिवंत उदाहरण होते.

▪️◼️◼️▪️◼️◼️▪️

🟠 17 मार्च दिनविशेष

आज १७ मार्च २०२६, भारतीय सौर २६ फाल्गुन १९४७. आजच्या दिवसाचे महत्त्वाचे दिनविशेष खालीलप्रमाणे आहेत:

🔸️महत्त्वाच्या घटना
 * १९९७: मुंबईमध्ये पहिल्यांदा वातानुकुलीत (AC) टॅक्सी सेवेला सुरुवात झाली.
 * १९६९: गोल्डा मायर यांनी इस्रायलच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान म्हणून पदभार स्वीकारला.
 * १९५७: अमेरिकेच्या व्हॅनगार्ड-१ या पहिल्या सौरऊर्जा चलित उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण झाले.
 * १७८२: मराठा साम्राज्य आणि ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात सालबाईचा तह झाला, ज्यामुळे पहिल्या इंग्रज-मराठा युद्धाची समाप्ती झाली.

🔸जन्म (वाढदिवस)
 * १८६३: सयाजीराव गायकवाड, बडोदा संस्थानाचे पुरोगामी महाराज आणि थोर समाजसुधारक.
 * १९६२: कल्पना चावला, भारतीय वंशाच्या पहिल्या अमेरिकन अंतराळवीर आणि शास्त्रज्ञ.
 * १९२०: शेख मुजीबुर रहमान, बांगलादेशचे संस्थापक आणि पहिले राष्ट्राध्यक्ष.
 * १९१०: अनुताई वाघ, थोर समाजसेविका आणि बालशिक्षण तज्ज्ञ (पद्मश्री पुरस्कार विजेत्या).
 * १९७९: शर्मन जोशी, प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेता.
 * १९२७: विश्वास सावरकर, स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावरकर यांचे पुत्र.

🔸निधन (पुण्यतिथी)
 * २०१९: मनहोदर पर्रीकर, गोव्याचे माजी मुख्यमंत्री आणि भारताचे माजी संरक्षण मंत्री.
 * १८८२: विष्णूशास्त्री चिपळूणकर, आधुनिक मराठी गद्याचे जनक, 'निबंधमाला'कार आणि केसरीचे एक संस्थापक.
 * १९५७: रॅमन मॅगसेसे, फिलिपाइन्सचे ७वे राष्ट्राध्यक्ष (ज्यांच्या नावाने आशियातील नोबेल समजला जाणारा 'मॅगसेसे पुरस्कार' दिला जातो).
 * १२१०: मत्स्येन्द्रनाथ (मच्छिंद्रनाथ), नाथ संप्रदायाचे प्रवर्तक; त्यांनी सातारा जिल्ह्यातील मच्छिंद्रगड येथे समाधी घेतली.

🔸आजचे पंचांग (१७ मार्च २०२६)
 * तिथी: फाल्गुन कृष्ण त्रयोदशी (सकाळी ९:२३ पर्यंत, त्यानंतर चतुर्दशी).
 * वार: मंगळवार.