दरवर्षी २१ फेब्रुवारी हा दिवस जगभरात 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन' म्हणून उत्साहात साजरा केला जातो. मानवी जीवनात भाषेचे स्थान केवळ संवादापुरते मर्यादित नसून, ती आपली संस्कृती, इतिहास आणि अस्मितेचा मूळ आधार असते. हा दिवस साजरा करण्यामागे एक ऐतिहासिक आणि प्रेरणादायी पार्श्वभूमी आहे.

या दिवसाची पाळेमुळे १९५२ च्या 'भाषा आंदोलनात' आहेत. तत्कालीन पूर्व पाकिस्तानमध्ये (आताचा बांगलादेश) बंगाली भाषेला अधिकृत भाषेचा दर्जा मिळावा यासाठी विद्यार्थ्यांनी मोठे आंदोलन केले होते. २१ फेब्रुवारी १९५२ रोजी ढाका विद्यापीठातील अनेक विद्यार्थ्यांनी आपल्या मातृभाषेच्या रक्षणासाठी प्राणांची आहुती दिली. या बलिदानाची दखल घेऊन युनेस्कोने (UNESCO) १९९९ मध्ये हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन' म्हणून घोषित केला.

आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात अनेक प्रादेशिक भाषा नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. हा दिवस साजरा करण्याची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
* विविधतेचे जतन: जगभरातील बहुभाषिकता आणि सांस्कृतिक विविधतेचा प्रचार करणे.
* मातृभाषेतून शिक्षण: लहान मुलांच्या बौद्धिक विकासासाठी मातृभाषेतून शिक्षण मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे, या विचाराला चालना देणे.
* आदर आणि संवाद: दुसऱ्यांच्या भाषेचा आदर करून जागतिक शांतता आणि सद्भावना निर्माण करणे.

आपली मातृभाषा ही आपल्या विचारांची जननी आहे. मराठी भाषेचा विचार केला तर "लाभले आम्हास भाग्य बोलतो मराठी" असे अभिमानाने म्हणताना, आपण आपल्या बोलीभाषांचेही जतन केले पाहिजे. मातृभाषा टिकली, तरच संस्कृती टिकेल. म्हणूनच, हा दिवस केवळ औपचारिक साजरा न करता, दैनंदिन व्यवहारात आपल्या भाषेचा जास्तीत जास्त वापर करण्याचा संकल्प आपण करायला हवा.

🔲 🔲 🔲 🔲 🔲 🔲

🟠 21 फेब्रुवारी दिनविशेष

आज २१ फेब्रुवारी हा दिवस जगभरात आणि विशेषतः महाराष्ट्रात महत्त्वाच्या घटनांसाठी ओळखला जातो. आजचा सर्वात महत्त्वाचा दिवस म्हणजे 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन'.

🟠 जागतिक आणि राष्ट्रीय महत्त्वाचे दिवस
* आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिन (International Mother Language Day): युनेस्कोने (UNESCO) १९९९ मध्ये हा दिवस घोषित केला. भाषिक आणि सांस्कृतिक विविधता जपण्यासाठी आणि आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
* जागतिक मार्गदर्शक दिन (World Guide Day): पर्यटनात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या गाईड्सच्या सन्मानार्थ हा दिवस साजरा होतो.

🟠  ऐतिहासिक घटना
* १८४८: कार्ल मार्क्स आणि फ्रेडरिक एंगेल्स यांनी लंडनमध्ये प्रसिद्ध 'कम्युनिस्ट जाहीरनामा' (The Communist Manifesto) प्रथमच प्रकाशित केला.
* १९४८: स्वतंत्र भारताच्या संविधानाचा मसुदा (Draft Constitution) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतीय राज्यघटनेच्या अध्यक्षांकडे सुपूर्द केला.
* १९५२: तत्कालीन पूर्व पाकिस्तानमध्ये (आताचा बांगलादेश) बंगाली भाषेला अधिकृत भाषेचा दर्जा मिळावा म्हणून झालेल्या आंदोलनात अनेक विद्यार्थी शहीद झाले. याच बलिदानाच्या स्मरणार्थ आजचा मातृभाषा दिन साजरा केला जातो.

🟠 जन्म (जयंती)

* शांती स्वरूप भटनागर (१८९४): प्रख्यात भारतीय शास्त्रज्ञ आणि 'कौन्सिल ऑफ सायंटिफिक अँड इंडस्ट्रियल रिसर्च' (CSIR) चे पहिले महासंचालक.
* मुथुलक्ष्मी रेड्डी (१८८६): भारताच्या पहिल्या महिला आमदार आणि समाजसुधारक.

🟠  निधन (पुण्यतिथी)
* बेहेरामजी मलबारी (१९१२): प्रसिद्ध कवी आणि समाजसुधारक.

> आजचा विचार: "मातृभाषा म्हणजे केवळ संवाद साधण्याचे साधन नाही, तर ती आपल्या संस्कृतीचा आणि अस्तित्वाचा आरसा आहे."