भारतीय चित्रपटसृष्टीला जागतिक नकाशावर मानाचे स्थान मिळवून देणारे थोर दिग्दर्शक म्हणजे सत्यजित राय. २ मे १९२१ रोजी कोलकाता येथे त्यांचा जन्म झाला. राय केवळ एक दिग्दर्शक नव्हते, तर ते लेखक, संगीतकार, चित्रकार आणि ग्राफिक्स डिझाइनर अशा बहुआयामी व्यक्तिमत्वाचे धनी होते. त्यांच्या चित्रपट निर्मितीच्या शैलीने जागतिक सिनेमाची परिभाषा बदलली. साधी माणसे आणि त्यांच्या जीवनातील गुंतागुंतीचे भावविश्व अतिशय प्रभावीपणे मांडण्याचे कसब त्यांच्याकडे होते. त्यांच्या 'पथेर पांचाली' या पहिल्याच चित्रपटाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खळबळ उडवून दिली आणि भारतीय सिनेमाची एक नवी ओळख जगासमोर निर्माण केली.

सत्यजित राय यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून त्यांना १९९२ मध्ये चित्रपटसृष्टीतील सर्वोच्च मानला जाणारा 'ऑस्कर' जीवनगौरव पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. विशेष म्हणजे, हा पुरस्कार स्वीकारण्यासाठी ऑस्करची समिती स्वतः त्यांच्याकडे कोलकात्याला आली होती. त्याचवर्षी त्यांना भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' देऊन गौरविण्यात आले. 'अपु त्रयी' (अपुर संसार, अपराजितो आणि पथेर पांचाली), 'चारुलता', 'शतरंज के खिलाडी' यांसारख्या कलाकृती आजही चित्रपट अभ्यासासाठी मैलाचा दगड मानल्या जातात. मानवी संवेदनांची अचूक पारख आणि वास्तववादी सादरीकरण हे त्यांच्या सिनेमाचे मुख्य वैशिष्ट्य होते.

चित्रपटांशिवाय साहित्यातही त्यांचे योगदान मोठे आहे. त्यांनी निर्माण केलेले 'फेलुदा' हे गुप्तहेर पात्र आणि 'प्रोफेसर शंकु' या काल्पनिक शास्त्रज्ञाच्या कथा आजही लहानांपासून थोरांपर्यंत आवडीने वाचल्या जातात. त्यांचे लेखन ओघवते आणि कल्पकतापूर्ण असल्याने बंगाली साहित्यात त्यांना विशेष स्थान आहे. सत्यजित राय यांनी चित्रपटासाठी लागणारे संगीत, पटकथा आणि अगदी पोस्टर डिझाइन देखील स्वतःच तयार केले होते. अशा या महान कलावंताचे कार्य आजही जगभरातील नवीन दिग्दर्शकांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. भारतीय संस्कृती आणि जागतिक दर्जाचा मेळ घालणारा हा महानायक चित्रपट इतिहासात सदैव अजरामर राहील.

🟠🟠🟠🟠🟠🟠🟠🟠

🟣 २ मे: दिनविशेष

▪️महत्त्वाच्या घटना
१५१९: थोर इटालियन चित्रकार आणि शास्त्रज्ञ लिओनार्डो द विंची यांचे निधन झाले.
१९२१: ख्यातनाम भारतीय चित्रपट दिग्दर्शक सत्यजित राय यांचा कोलकाता येथे जन्म झाला. त्यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानाबद्दल 'भारतरत्न' आणि 'ऑस्कर' पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.
१९५२: जगातील पहिल्या 'जेट' प्रवासी विमानाने (डी हॅविलँड कोमेट) लंडन ते जोहान्सबर्ग असा पहिला प्रवास पूर्ण केला.
१९९९: चित्रपट सृष्टीतील सर्वोच्च मानला जाणारा 'दादासाहेब फाळके पुरस्कार' ज्येष्ठ चित्रपट निर्माते बी. आर. चोप्रा यांना जाहीर झाला.
२०११: अल-कायदाचा म्होरक्या ओसामा बिन लादेन याला अमेरिकन सैन्याने पाकिस्तानातील अ‍ॅबोटाबाद येथे ठार केले.

▪️जन्म
१८५९: भारतीय गणितज्ञ आणि राजकारणी जिरोम अँथनी डिसोझा यांचा जन्म.
१९२९: भूतानचे तिसरे राजा जिग्मे दोरजी वांगचुक यांचा जन्म.
१९६९: प्रसिद्ध वेस्ट इंडीज क्रिकेटपटू ब्रायन लारा यांचा जन्म.

▪️निधन
१९७५: भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक आणि पद्मविभूषण सन्मानित समाजसुधारक के. कामराज यांचे निधन.
१९९८: मराठी चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध अभिनेते आणि दिग्दर्शक पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे ऊर्फ पु. ल. देशपांडे यांच्या पत्नी आणि लेखिका सुनीता देशपांडे यांचे निधन.

🟠  २ मे २०२६ पंचांग 
वार: शनिवार
तिथी: वैशाख शुद्ध पौर्णिमा
नक्षत्र: स्वाती
योग: वरीयान
करण: विष्टी (भद्रा)
सूर्योदय: सकाळी ६:०८
सूर्यास्त: संध्याकाळी ६:५४