मंगल पांडे : १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमराची पहिली ठिणगी
भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासात २९ मार्च १८५७ हा दिवस सुवर्णअक्षरांनी लिहिला गेला आहे. याच दिवशी बराकपूरच्या छावणीत मंगल पांडे या तेजस्वी सैनिकाने ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध उघड बंड पुकारले आणि पुढील नऊ दशके चालणाऱ्या प्रदीर्घ स्वातंत्र्यलढ्याचा पाया रचला.

त्याकाळी ब्रिटिश सैन्यात नव्याने आलेल्या 'एनफिल्ड' रायफलींच्या काडतुसांना गाय आणि डुकराची चरबी लावल्याची अफवा पसरली होती. ही काडतुसे तोंडाने सोडावी लागत असल्याने हिंदू आणि मुस्लिम अशा दोन्ही धर्माच्या सैनिकांच्या धार्मिक भावना दुखावल्या गेल्या होत्या. मंगल पांडे यांनी या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याचे ठरवले. २९ मार्चच्या दुपारी मंगल पांडे यांनी परेड मैदानात येऊन आपल्या सहकाऱ्यांना एकत्र येण्याचे आवाहन केले.
जेव्हा ब्रिटिश अधिकारी सार्जंट मेजर हडसन त्यांना अटक करण्यासाठी पुढे आला, तेव्हा मंगल पांडे यांनी कसलीही भीती न बाळगता त्याच्यावर गोळी झाडली. त्यानंतर त्यांनी लेफ्टनंट बॉगवरही हल्ला केला. "मारो फिरंगी को!" ही त्यांची गर्जना संपूर्ण छावणीत निनादली. जरी त्यांना नंतर अटक करून ८ एप्रिल १८५७ रोजी फाशी देण्यात आली, तरी त्यांच्या या बलिदानाने संपूर्ण देशात देशभक्तीची लाट उसळली.

मंगल पांडे यांनी पेटवलेली ही ठिणगी पुढे १० मे १८५७ ला मेरठमध्ये मोठ्या वणव्यात रूपांतरित झाली. हा केवळ एका सैनिकाचा उठाव नव्हता, तर तो परकीय दास्यत्वाविरुद्धचा भारतीयांचा पहिला संघटित हुंकार होता. म्हणूनच मंगल पांडे यांना १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमराचे 'आद्य क्रांतिकारक' मानले जाते.

🟠 २९ मार्च २०२६ रोजीच्या काही महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना आणि दिनविशेष खालीलप्रमाणे आहेत:

▪️आजच्या दिवसाचे ऐतिहासिक महत्त्व:
 * मंगल पांडे यांचे बंड (१८५७): १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमराची पहिली ठिणगी आजच्याच दिवशी पडली होती. बराकपूर छावणीत मंगल पांडे यांनी ब्रिटिश सार्जंट मेजरवर गोळी झाडून ईस्ट इंडिया कंपनीविरुद्ध उघड बंड पुकारले होते.
 * लक्ष्मण नायक बलिदान (१९४३): ओडिशामधील प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसेनानी लक्ष्मण नायक यांना आजच्याच दिवशी कोरापुट तुरुंगात ब्रिटिशांनी फाशी दिली होती.
 * तेलुगू देसम पक्षाची स्थापना (१९८२): प्रसिद्ध अभिनेते एन. टी. रामाराव यांनी आंध्र प्रदेशात 'तेलुगू देसम' या राजकीय पक्षाची स्थापना केली होती.

▪️आजचे जन्म (वाढदिवस):
 * उत्पल दत्त (१९२९): भारतीय चित्रपट आणि नाट्यसृष्टीतील दिग्गज अभिनेते आणि दिग्दर्शक यांचा आज जन्मदिवस.
 * जॉन मेजर (१९४३): ब्रिटनचे माजी पंतप्रधान यांचा आज जन्मदिवस.
 * भवानी प्रसाद मिश्र (१९१३): प्रसिद्ध हिंदी कवी आणि गांधीवादी विचारवंत यांचा आज जन्मदिवस.

▪️आजचे मृत्यू (स्मृतीदिन):
 * सियारामशरण गुप्त (१९६३): सुप्रसिद्ध हिंदी लेखक आणि कवी यांचा आज स्मृतीदिन.

▪️विशेष दिवस:
 * जागतिक पियानो दिन: वर्षाचा ८८ वा दिवस (कारण पियानोमध्ये ८८ कीज असतात) म्हणून हा दिवस साजरा केला जातो. २०२६ हे लीप वर्ष नसल्यामुळे आज २९ मार्चला हा दिवस साजरा होत आहे.

धार्मिक आणि सांस्कृतिक (२०२६ नुसार):
 * आज कामदा एकादशी आहे. चैत्र महिन्यातील शुक्ल पक्षातील या एकादशीला हिंदू धर्मात विशेष महत्त्व दिले जाते.
 * तसेच आज रामदूत हनुमान जयंती (काही प्रांतात) किंवा त्यानिमित्त होणारे धार्मिक उत्सव साजरे केले जात आहेत.
आजचा दिवस प्रामुख्याने मंगल पांडे यांच्या क्रांतीच्या स्मरणासाठी भारतीय इतिहासात ओळखला जातो.

🟠 आज रविवार, २९ मार्च २०२६ (कोल्हापूर/महाराष्ट्र वेळेनुसार) चे पंचांग खालीलप्रमाणे आहे:
​आजची तिथी आणि वार
​वार: रविवार
​महिना: चैत्र (अमांत आणि पूर्णिमांत दोन्हीनुसार)
​पक्ष: शुक्ल पक्ष
​तिथी: एकादशी (सकाळी ०७:४६ पर्यंत), त्यानंतर द्वादशी सुरू.
​शके: १९४८ (पराभव संवत्सर)
​विक्रम संवत: २०८३ (सिद्धार्थी संवत्सर)
​नक्षत्र, योग आणि करण
​नक्षत्र: आश्लेषा (दुपारी ०२:३७ पर्यंत), त्यानंतर मघा नक्षत्र.
​योग: धृती (सायंकाळी ०६:२० पर्यंत).
​करण: विष्टी/भद्रा (सकाळी ०७:४६ पर्यंत), त्यानंतर बव करण (रात्री ०७:२५ पर्यंत).