मानवी जीवनात दुधाचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. 'पूर्णान्न' म्हणून ओळखले जाणारे दूध हे केवळ प्रथिने आणि कॅल्शियमचा स्रोत नसून, ते मानवी आरोग्यासाठी अमृत मानले जाते. दुग्धजन्य पदार्थांचे मानवी आरोग्यातील योगदान अधोरेखित करण्यासाठी आणि दुग्धव्यवसायाला प्रोत्साहन देण्यासाठी दरवर्षी १ जून हा दिवस 'जागतिक दूध दिन' म्हणून जगभरात साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न आणि कृषी संघटनेने (FAO) २००१ मध्ये या दिवसाची सुरुवात केली, ज्याचा मुख्य उद्देश दुधाच्या पोषणमूल्यांबद्दल समाजात जनजागृती करणे हा आहे.

दुग्धव्यवसाय हा केवळ पशुपालकांसाठी उपजीविकेचे साधन नाही, तर तो देशाच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. भारतासारख्या कृषीप्रधान देशात 'धवल क्रांती'मुळे दुग्धोत्पादनात क्रांती झाली असून, आज भारत जगात दुग्धोत्पादनात आघाडीवर आहे. शालेय मुलांच्या आहारात दुधाचा समावेश करणे, कुपोषण दूर करण्यासाठी दुधाची मदत घेणे आणि दुग्धव्यवसायातील तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे या गोष्टींना या दिनानिमित्त विशेष महत्त्व दिले जाते.

दुग्धव्यवसाय हा पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत शेतीचा एक भाग आहे. पशुपालनातून मिळणारे दुध आणि त्यापासून बनणारे पदार्थ आज जगभरातील अब्जावधी लोकांच्या आहारात मुख्य घटक आहेत. 'जागतिक दूध दिना'चे औचित्य साधून आपण दुग्धोत्पादकांना प्रोत्साहन देऊया आणि निरोगी जीवनासाठी दुधाचा आपल्या दैनंदिन आहारात आवर्जून समावेश करूया. निरोगी समाज घडवण्यासाठी दुधाचे महत्त्व घराघरांत पोहोचवणे, हीच खऱ्या अर्थाने या दिनाची साध्यता ठरेल.

🟠🟠🟠🟠🟠🟠🟠🟠🟠

⚫ जागतिक आणि राष्ट्रीय दिनविशेष:
 * जागतिक दूध दिन (World Milk Day): दुग्धजन्य पदार्थांचे महत्त्व, त्याचे मानवी आरोग्यातील योगदान आणि दुग्धव्यवसाय यांविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी २००१ पासून दरवर्षी १ जून रोजी हा दिवस जागतिक स्तरावर साजरा केला जातो.
 * जागतिक पालक दिन (Global Day of Parents) : मुलांच्या संगोपनात पालकांचे योगदान आणि त्यांचे आयुष्यभराचे बलिदान यांचा सन्मान करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांकडून हा दिवस साजरा केला जातो.

 * आंतरराष्ट्रीय बालदिन (International Children's Day): १९५० पासून मुलांचे अधिकार, त्यांचे आरोग्य आणि शिक्षणासाठी जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने हा दिवस अनेक देशांत साजरा केला जातो.
 * जागतिक बाल अत्याचार जागरूकता दिन (World Narcissistic Abuse Awareness Day): नात्यांमधील मानसिक आणि भावनिक छळाबद्दल जनजागृती करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.

◼️एक रंजक माहिती:
भारतात सरकारी कागदपत्रांमध्ये किंवा शालेय नोंदणीमध्ये १ जून ही जन्मतारीख मोठ्या प्रमाणात दिसून येते. जुन्या काळी जन्मतारखेची नोंद ठेवण्याबाबत जागरूकता नसल्यामुळे, शाळेत प्रवेश घेताना अनेकांची जन्मतारीख १ जून अशी नोंदवली गेली आहे, त्यामुळे या दिवसाला गमतीने 'शासकीय वाढदिवस' असेही संबोधले जाते.

◼️महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना:
 * १९२९: कोल्हापूर येथे प्रभात फिल्म कंपनीची स्थापना झाली. (विष्णुपंत गोविंद दामले, शेख फत्तेलाल, व्ही. शांताराम आणि केशवराव धायबर यांनी ही स्थापना केली होती.)
 * १९३०: मुंबई आणि पुणे दरम्यान 'दख्खनची राणी' (Deccan Queen) ही रेल्वेगाडी सुरू झाली.
 * १९४५: टाटा मूलभूत संशोधन संस्थेची (TIFR) स्थापना झाली.
 * १९९६: एच. डी. देवेगौडा यांनी भारताचे ११ वे पंतप्रधान म्हणून सूत्रे हाती घेतली.
 * २००४: रमेशचंद्र लाहोटी यांनी भारताचे ३५ वे सरन्यायाधीश म्हणून पदभार स्वीकारला.
◼️जन्म:
 * १८४२:पहिले भारतीय सनदी अधिकारी (ICS) सत्येंद्रनाथ टागोर यांचा जन्म.
 * १८७२: मराठी कवी नारायण मुरलीधर गुप्ते ऊर्फ 'कवी बी' यांचा जन्म.
 * १९२६: सुप्रसिद्ध अमेरिकन अभिनेत्री मर्लिन मन्रो यांचा जन्म.
 * १९२९: प्रसिद्ध अभिनेत्री नर्गिस दत्त यांचा जन्म.
 
⚫ मृत्यू:
 * १९३४: ज्येष्ठ नाटककार आणि विनोदी लेखक श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर यांचे निधन.
 * १९९६: भारताचे सहावे राष्ट्रपती नीलम संजीव रेड्डी यांचे निधन.
 * १९९८: ज्येष्ठ साहित्यिक गो. नी. दांडेकर यांचे निधन.

🟣 पंचांग
आज सोमवार, १ जून २०२६ (ज्येष्ठ, शुक्ल पक्ष) चे पंचांग खालीलप्रमाणे :
आजचा दिवस: सोमवार, १ जून २०२६ (विक्रम संवत २०८३)
तिथी: ज्येष्ठ शुद्ध एकादशी (ज्याला निर्जला एकादशी असेही म्हणतात)
वार: सोमवार
नक्षत्र: चित्रा (संध्याकाळी ५:४२ पर्यंत), त्यानंतर स्वाती
करण: वणिज (दुपारी २:४२ पर्यंत), त्यानंतर भद्रा
योग: परिघ (सकाळी ७:३७ पर्यंत), त्यानंतर शिव
सूर्योदय: सकाळी ६:०२ वाजता
सूर्यास्त: संध्याकाळी ७:११ वाजता
चंद्रोदय: दुपारी २:१३ वाजता
चंद्रास्त: मध्यरात्री २:०२ वाजता
चंद्र राशी: कन्या (सकाळी १०:५५ पर्यंत), त्यानंतर तूळ
ऋतू: ग्रीष्म
अयन: उत्तरायण
राहुकाळ: सकाळी ७:४१ ते ९:२० या वेळेत कोणतेही महत्त्वाचे काम टाळावे.

आजची निर्जला एकादशी ही अत्यंत पवित्र मानली जाते.