भारतरत्न उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ: सनईचे जादुगार आणि भारतीय संस्कृतीचे दूत
schedule21 Mar 26 person by visibility 140 categoryसामाजिक
भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या इतिहासात उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ हे नाव एका दैवी सुरावटीसारखे गुंजत राहते. २१ मार्च १९१६ रोजी बिहारमधील डुमराव येथे एका संगीतकार घराण्यात त्यांचा जन्म झाला. ज्या सनईला केवळ मंगल कार्यात किंवा मंदिराच्या दारात वाजवले जाणारे वाद्य मानले जात होते, त्या सनईला जागतिक रंगमंचावर प्रतिष्ठा मिळवून देण्याचे अभूतपूर्व कार्य बिस्मिल्ला खाँ यांनी केले.
त्यांचे बालपण वाराणसीच्या पवित्र गंगेच्या काठी गेले. गंगा नदी आणि काशी विश्वनाथ मंदिराशी त्यांचे अतूट नाते होते. ते म्हणायचे की, गंगेच्या संथ प्रवाहातूनच त्यांना संगीताची प्रेरणा मिळते. त्यांच्या सनईत एक अशी आर्तता आणि माधुर्य होते, जे ऐकणाऱ्याला मंत्रमुग्ध करत असे. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताच्या स्वातंत्र्याच्या पहाटे लाल किल्ल्यावरून त्यांनी सनई वादन करून संपूर्ण देशाला मंत्रमुग्ध केले होते, ही घटना भारतीय इतिहासातील एक सुवर्णक्षण मानली जाते.
बिस्मिल्ला खाँ हे खऱ्या अर्थाने भारतीय एकात्मतेचे प्रतीक होते. एक निष्ठावान मुस्लिम असूनही त्यांची सरस्वती देवी आणि काशी विश्वनाथावर निस्सीम श्रद्धा होती. त्यांना अनेकदा परदेशात स्थायिक होण्याच्या ऑफर्स मिळाल्या, पण "मला माझी गंगा आणि बनारस सोडून कुठेही चैन पडणार नाही," असे सांगून त्यांनी आपल्या मातीशी असलेले नाते जपले.
त्यांच्या या महान सेवेबद्दल भारत सरकारने १९६१ मध्ये पद्मश्री, १९६८ मध्ये पद्मभूषण, १९८० मध्ये पद्मविभूषण आणि २००१ मध्ये देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' देऊन त्यांचा गौरव केला. २१ ऑगस्ट २००६ रोजी हा 'सूरसम्राट' अनंतात विलीन झाला, पण त्यांच्या सनईच्या सुरावटी आजही प्रत्येक मंगल कार्यात आणि भारतीयांच्या हृदयात जिवंत आहेत.
▪️🟠▪️🟠▪️🟠▪️
🟠 21 मार्च दिनविशेष
२१ मार्च हा दिवस अनेक ऐतिहासिक घटना आणि जागतिक दिनांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. आजच्या दिवसाचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे 'रात्र आणि दिवस समान' असणारा हा काळ आहे.
२१ मार्चचे महत्त्वाचे दिनविशेष खालीलप्रमाणे आहेत:
🔸️महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
* १६८०: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी रायगड जिल्ह्यातील कुलाबा किल्ल्याच्या बांधणीला सुरुवात केली.
* १९७७: भारतातील आणीबाणी (Emergency) अधिकृतपणे संपुष्टात आली. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी ही घोषणा केली होती.
* २००६: प्रसिद्ध सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म 'ट्विटर' (Twitter) ची स्थापना झाली. जॅक डॉर्सी यांनी पहिले ट्विट याच दिवशी केले होते.
* २०००: भारताचा 'इन्सॅट ३-बी' (INSAT 3-B) हा उपग्रह फ्रेंच गयाना येथून यशस्वीपणे प्रक्षेपित करण्यात आला.
* १९९०: नामिबिया या देशाला दक्षिण आफ्रिकेपासून स्वातंत्र्य मिळाले.
* १८५८: इंग्रज सेनापती सर ह्यू रोझ यांनी झाशीच्या किल्ल्याला वेढा घातला.
* २००३: जळगाव महानगरपालिकेची स्थापना करण्यात आली.
🔸प्रमुख जन्म (जयंती)
* १९१६: भारतरत्न बिस्मिल्ला खाँ – जगप्रसिद्ध सनईवादक यांचा जन्म.
* १८८७: मानवेंद्रनाथ रॉय (M. N. Roy) – भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे संस्थापक आणि थोर क्रांतिकारक यांचा जन्म.
* १८४७: बाळाजी प्रभाकर मोडक – प्रसिद्ध कालजंत्रीकार आणि लेखक यांचा जन्म.
* १९२३: निर्मला श्रीवास्तव – 'सहज योग'च्या संस्थापिका आणि आध्यात्मिक गुरु यांचा जन्म.
* १९७८: राणी मुखर्जी – प्रसिद्ध भारतीय चित्रपट अभिनेत्री यांचा वाढदिवस.
🔸प्रमुख मृत्यू (पुण्यतिथी)
* १९७३: यशवंत रामकृष्ण दाते – प्रसिद्ध मराठी कोशकार.
* २००५: दिनकर द. पाटील – मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, पटकथा आणि संवाद लेखक.
* १९७३: शंकर घाणेकर – प्रसिद्ध मराठी अभिनेते; 'आतून कीर्तन वरून तमाशा' नाटकाच्या तालमीदरम्यान त्यांचे निधन झाले.
जागतिक आणि राष्ट्रीय दिन
* जागतिक वन दिन (International Day of Forests): जंगलांचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
* जागतिक कविता दिन (World Poetry Day): युनेस्कोतर्फे (UNESCO) काव्य साहित्याचा प्रचार करण्यासाठी हा दिवस पाळला जातो.
* वांशिक भेदभाव निर्मूलन दिन: वर्णभेदाविरुद्ध जनजागृती करण्यासाठी हा आंतरराष्ट्रीय दिवस पाळला जातो.
* जागतिक डाऊन सिंड्रोम दिन: या अनुवांशिक स्थितीबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस साजरा होतो.
▪️पंचांग विशेष (२१ मार्च २०२६): आज भारतीय सौर फाल्गुन ३० असून, हिंदू पंचांगानुसार चैत्र शुद्ध तृतीया आहे. आज गौरी तृतीया आणि मत्स्य जयंती देखील साजरी केली जात आहे.
