दरवर्षी १८ ऑगस्ट हा दिवस जगभरात 'जागतिक हेलियम दिन' (World Helium Day) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस विज्ञान विश्वासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण याच दिवशी १८६८ मध्ये सूर्यकिरणांच्या वर्णपटल (Solar Spectrum) अभ्यासादरम्यान 'हेलियम' या महत्त्वपूर्ण मूलद्रव्याचा शोध लागला होता. ग्रीक सूर्यदेव 'हेलियस' यांच्या नावावरून या वायूचे नाव 'हेलियम' ठेवण्यात आले.
या दिवसाचा आपल्या महाराष्ट्राशी आणि कोकणाशी एक अभिमानास्पद ऐतिहासिक संबंध आहे. १८ ऑगस्ट १८६८ रोजी जेव्हा खग्रास सूर्यग्रहण होते, तेव्हा सूर्याच्या अभ्याससाठी परदेशी खगोलशास्त्रज्ञांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील किल्ले विजयदुर्ग येथे आपले तळ ठोकले होते. या किल्ल्यावरील ज्या पाषाणावर दुर्बिणी मांडून संशोधन करण्यात आले, त्याला स्थानिक भाषेत 'सायबाचा कट्टा' किंवा ओटा म्हणून ओळखले जाते. याच ऐतिहासिक वास्तूवरून हेलियम वायूच्या उपस्थितीचे पहिले पुरावे जगासमोर आले.

हायड्रोजननंतर विश्वात सगळ्यात हलका असलेला हा वायू आज केवळ खगोलशास्त्रापुरता मर्यादित नसून वैद्यकीय क्षेत्रातील एमआरआय (MRI) स्कॅनर, वैज्ञानिक संशोधन, हवामानाचे फुगे आणि उड्डाण तंत्रज्ञानामध्ये अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे. हा जागतिक दिन आपल्या वैज्ञानिक वारशाची आणि संशोधकवृत्तीची प्रकर्षाने आठवण करून देतो.
▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

◼️१८ ऑगस्ट या दिवसाचा इतिहास, महत्त्वाच्या घटना, जन्म आणि मृत्यू यांची माहिती खालीलप्रमाणे :
◼️महत्त्वाच्या घटना
 * १८००: ब्रिटिश कालीन भारतात कलकत्ता येथे 'फोर्ट विल्यम महाविद्यालयाची' स्थापना झाली.
 * १८४१: जगात सर्वप्रथम ब्रिटनमध्ये राष्ट्रीय अग्निशमन दलाची स्थापना झाली.
 * १८६८: १८ ऑगस्ट हा दिवस 'जागतिक हेलियम दिन' म्हणून साजरा केला जातो. याच दिवशी १८६८ मध्ये सूर्यावर हेलियम वायू असल्याचे निरीक्षण नोंदवले गेले होते (या शोधाशी महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विजयदुर्ग किल्ल्याचा ऐतिहासिक संबंध आहे).
 * १९२०: अमेरिकेच्या संविधानात १९ वा बदल करून महिलांना मतदानाचा अधिकार देण्यात आला.
 * १९४५: सुकर्णो हे इंडोनेशियाच्या पहिल्या अध्यक्षपदावर कार्यरत झाले.
 * १९५८: बांग्लादेशचे ब्रोजन दास इंग्लिश खाडी पार करणारे पहिले आशियाई ठरले.
 * १९६३: जेम्स मेरेडिथ हा मिसिसिपी विद्यापीठातून पदवी प्राप्त करणारा पहिला श्यामवर्णीय (अफ्रिकन-अमेरिकन) व्यक्ती ठरला.
 * १९९९: गुन्हा सिद्ध झाल्यानंतर तुरुंगवास भोगत असलेल्या किंवा पोलिस कोठडीत असलेल्या व्यक्तीस मतदानाचा हक्क बजावता येणार नाही, असे सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले.
 * २००८: हक्कभंगाची कारवाई टाळण्यासाठी पाकिस्तानचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष परवेझ मुशर्रफ यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला.

◼️जन्म (जयंती)
 * १७००: थोरले बाजीराव पेशवे (श्रीमंत बल्लाळ बाळाजी भट) — मराठा साम्राज्याचे पराक्रमी पेशवे (मृत्यू: २८ एप्रिल १७४०).
 * १८७२: पंडित विष्णू दिगंबर पलुसकर — भारतीय शास्त्रीय गायक, संगीतज्ञ आणि गांधर्व महाविद्यालयाचे संस्थापक (मृत्यू: २१ ऑगस्ट १९३१).
 * १९००: विजयालक्ष्मी पंडित — मुत्सद्दी, राजकारणी आणि संयुक्त राष्ट्राच्या (UN) आमसभेच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा (मृत्यू: १ डिसेंबर १९९०).
 * १९२३: सदाशिव (सदू) शिंदे — भारतीय टेस्ट क्रिकेटपटू व लेगस्पिनर (मृत्यू: २२ जून १९५५).
 * १९३४: गुलजार (संपूर्णसिंह कालरा) — प्रसिद्ध गीतकार, कवी, लेखक आणि दिग्दर्शक (पद्मभूषण, दादासाहेब फाळके पुरस्कार विजेते).
 * १९५६: संदीप पाटील — भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी धडाकेबाज फलंदाज आणि माजी प्रशिक्षक.
 * १९६७: दलेर मेहंदी — लोकप्रिय भारतीय पंजाबी व पॉप गायक.
 * १९८०: प्रीती झंगियानी — बॉलिवूड अभिनेत्री.

◼️मृत्यू (पुण्यतिथी/स्मृतिदिन)
 * १२२७: चंगीझ खान — जगविख्यात मंगोल सम्राट.
 * १९४५: नेताजी सुभाषचंद्र बोस — भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील महान क्रांतिकारक आणि आझाद हिंद सेनेचे संस्थापक (अधिकृत Inquiry नुसार मानला जाणारे विसर्जन/स्मृती दिन).
 * १९९८: पर्सिस खंबाटा — प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल.
 * २००८: नारायण धारप — मराठीतील प्रसिद्ध रहस्य व भय कथाकार.

१८ ऑगस्ट रोजी जगभरात पाळले जाणारे काही प्रमुख जागतिक आणि आंतरराष्ट्रीय दिन

 * जागतिक 'नेव्हर गिव्ह अप' दिन (World Never Give Up Day): मानवी जीवनातील जिद्द, चिकाटी आणि प्रतिकूल परिस्थितीशी सामना करण्याच्या न संपणाऱ्या आत्मविश्वासाला सन्मानित करण्यासाठी हा दिवस जागतिक पातळीवर पाळला जातो.
 * राष्ट्रीय फहिता दिन (National Fajita Day): हा प्रामुख्याने अमेरिका आणि मेक्सिकोमध्ये अन्न संस्कृतीशी संबंधित असलेला लोकप्रिय दिन आहे.